Archive | March 2010

Η Διεπιστημονική Ερευνα στο ΑΠΘ Μοχλός Πνευματικής & Οικονομικής Ανάπτυξης

Γράφει ο Στέργιος Λογοθετίδης, καθηγητής στο τμήμα Φυσικής της σχολής Θετικών Επιστημών του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης

Αναδημοσίευση από ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

Η ταχύτατη ανάπτυξη των επιστημών και των νέων τεχνολογιών και η παγκοσμιοποίηση αλλάζουν τον τρόπο της επικοινωνίας, της εκπαίδευσης και της ερευνητικής διαδικασίας. Ο συνδυασμός αυτών των αλλαγών οδήγησε τα τελευταία χρόνια στην ανάπτυξη της διεπιστημονικής προσέγγισης της έρευνας και έκανε επιτακτική την ανάγκη διαλόγου και συνεργασίας μεταξύ των διαφορετικών επιστημών (φυσικής, χημείας, βιολογίας, μηχανικής, ιατρικής, αρχαιολογίας κ.ά.).

Είναι φανερό πως περνάμε από το μοντέλο της ατομικής ή προσωπικής έρευνας ή της έρευνας των μικρών εργαστηρίων σε αυτό της ομαδικής προσπάθειας μεταξύ διαφορετικών ερευνητικών ομάδων σε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα. Ωστόσο μέχρι στιγμής σημειώνεται έλλειψη κατάλληλου οργανωτικού πλαισίου και χρηματοδότησης, παράγοντες που είναι απαραίτητοι για τον συντονισμό, την ενίσχυση και τη χάραξη πορείας, προς την οποία η συνεργασία μεταξύ των επιστημών θα γίνει αποτελεσματικότερη. Στην υλοποίηση αυτών των στόχων μόνο η διοίκηση του πανεπιστημίου, η περιφέρεια ή το υπουργείο Παιδείας μπορούν να συμβάλλουν.

Στο ΑΠΘ, αν και τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αύξηση του αριθμού των μεταπτυχιακών προγραμμάτων που οργανώνονται γύρω από την έννοια της διεπιστημονικότητας, φαίνεται πως ακόμη επικρατεί μια τάση απομόνωσης και έλλειψης διαλόγου ανάμεσα σε τμήματα, εργαστήρια και ερευνητικές ομάδες. Στην πράξη είναι πλέον ώρα να σκεφτούμε πώς η διεπιστημονική συνεργασία μπορεί να αξιοποιηθεί και να εφαρμοστεί ακόμη και στα προπτυχιακά προγράμματα σπουδών που προσφέρουμε στους φοιτητές μας. Η συζήτηση αυτή έχει αρχίσει εδώ και αρκετά χρόνια στη σχολή Θετικών Επιστημών και θέλω να πιστεύω πως σύντομα θα προχωρήσουμε στην υλοποίησή της.

Η δημιουργία νέων γνωστικών αντικειμένων, στα οποία το πανεπιστήμιο καλείται να ανταποκριθεί, απαιτεί αντίστοιχα και τη δημιουργία νέων προπτυχιακών προγραμμάτων σπουδών που θα ανταποκρίνονται στις ανάγκες της κοινωνίας μας. Στα νέα αυτά προγράμματα σπουδών θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η θέση του ελληνικού πανεπιστημίου στο διεθνές περιβάλλον, η ταχύτητα των παρατηρούμενων αλλαγών και οι πρακτικές ανάγκες των φοιτητών. Οι φοιτητές ακολουθούν συχνά ένα μη ευέλικτο πρόγραμμα σπουδών, που δεν ανταποκρίνεται στις σύγχρονες επιστημονικές εξελίξεις, με αποτέλεσμα να μην αναπτύσσουν κριτική σκέψη, δημιουργικότητα και αυτονομία.

Επίσης, οι διεπιστημονικές συνεργασίες εντός των πανεπιστημίων αποτελούν έναν τρόπο εξοικονόμησης κονδυλίων με τη συγκρότηση κεντρικών ερευνητικών υποδομών και δράσεων, στις οποίες οι πανεπιστημιακοί ερευνητές θα μπορούν να έχουν πρόσβαση και να τις αξιοποιούν κατάλληλα. Αυτή τη στιγμή στο ΑΠΘ υπάρχουν ερευνητικές υποδομές, οι οποίες θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν πολύ πιο αποτελεσματικά για τις ερευνητικές και εκπαιδευτικές ανάγκες του ιδρύματος. Φυσικά τα παραπάνω προϋποθέτουν την καλύτερη κεντρική οργάνωση και υποστήριξη για τον συντονισμό του ερευνητικού έργου και τη μεγιστοποίηση των αποτελεσμάτων των περίπου 250 διάσπαρτων και μεμονωμένων εργαστηρίων στο ΑΠΘ.

Πριν από λίγες ημέρες ανακοινώθηκε στο ΑΠΘ η ίδρυση του Κέντρου Διεπιστημονικής Έρευνας και Καινοτομίας (ΚΕΔΕΚ), το όποιο στοχεύει να δώσει λύσεις σε πολλά από τα παραπάνω ζητήματα και να δημιουργήσει προσδοκίες γρήγορης ανάπτυξης στην περιοχή μας. Η οργάνωσή και η λειτουργία του όμως απαιτούν σοβαρές ενέργειες και πρωτοβουλίες από τις επόμενες πρυτανικές αρχές, καθώς θα πρέπει να εκπονηθεί ο εσωτερικός κανονισμός, να χωροθετηθεί και να συνταχθεί η κτιριολογική μελέτη. Βεβαίως το σημαντικότερο όλων είναι να εξασφαλισθεί η χρηματοδότηση για τις κτιριακές και τις εργαστηριακές υποδομές του ΚΕΔΕΚ με ποσό που θα πλησιάζει τα 100 εκατομμύρια ευρώ.

Η συζήτηση για τη διεπιστημονικότητα οφείλει να έχει ως γνώμονα την ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης. O όρος δεν πρέπει να μένει χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα και περιεχόμενο, αντιθέτως πρέπει να αποτελέσει τη βασική αρχή που θα επιτρέψει στο πανεπιστήμιο να διαφυλάξει τον δημόσιο χαρακτήρα του και να παρουσιάσει γόνιμες και δημιουργικές λύσεις για την ελληνική κοινωνία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το διεπιστημονικό μεταπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών στο ΑΠΘ “Νανοεπιστήμες και Νανοτεχνολογίες”, που ξεκίνησε το 2002 και έχει δημιουργήσει μια δυναμική πλατφόρμα από επιπλέον δράσεις που συνδέονται με την εκπαίδευση εκατοντάδων μεταπτυχιακών σπουδαστών από διάφορα τμήματα (φυσικής, χημείας, βιολογίας, χημικών μηχανικών, ιατρικής κτλ.), την έρευνα και υποστήριξη δεκάδων υποψηφίων διδακτόρων, την ετήσια οργάνωση στη Θεσσαλονίκη δύο διεθνών συνεδρίων με σχετικά αντικείμενα, τη δικτύωση 200 ερευνητικών εργαστηρίων σε τοπικό και διεθνές επίπεδο και την πληθώρα των εφαρμογών. Στόχος μας λοιπόν είναι η διεκδίκηση περισσότερων κονδυλίων από την πολιτεία και την Ευρωπαϊκή  Ένωση προς την κατεύθυνση της ενίσχυσης της βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας, διότι η αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της μπορεί να αποτελέσει βασική πηγή δημιουργίας πνευματικού και οικονομικού πλούτου για μια χώρα με τα δεδομένα και το μέγεθος της Ελλάδος.

Τέλος, η ενίσχυση της διεπιστημονικότητας πρέπει να συνδυάζεται με τη διάχυση και την αξιοποίηση των ερευνητικών αποτελεσμάτων προς την κοινωνία, καθώς μπορούν να συμβάλλουν στην πνευματική και οικονομική ανάπτυξη μιας χώρας. Η ενίσχυση της έρευνας, η δημιουργία τεχνογνωσίας και η αξιοποίησή τους στην Ελλάδα είναι απαραίτητα στοιχεία για τη μελλοντική της πορεία. Τα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά κέντρα έχουν ανάγκη μια σταθερή μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη πολιτική ενίσχυσης της έρευνας, ενώ είναι απαραίτητη και επιβάλλεται να επιτευχθεί η διαφάνεια στη διαχείριση των πόρων που δαπανώνται για αυτήν.

Advertisements