Archive | February 2010

Το Ελληνικό Πανεπιστήμιο απέναντι στις σημερινές προκλήσεις

“Το Ελληνικό Πανεπιστήμιο απέναντι στις σημερινές προκλήσεις”

Γράφει ο Στέργιος Λογοθετίδης, Καθηγητής του τμήματος Φυσικής της Σχολής Θετικών Επιστημών του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης.

Αναδημοσίευση από voria.gr.

Σε μια εποχή που το περιβάλλον αποτελεί μείζον πρόβλημα, θα πρέπει το Πανεπιστήμιο να αποτελέσει το παράδειγμα και να πρωτοπορήσει στέλνοντας σαφές μήνυμα προς την κοινωνία

Απέναντι στις προκλήσεις που φέρνει η νέα εποχή θα πρέπει να αναλάβουμε όλοι τις ευθύνες μας και να αναζητήσουμε τολμηρές λύσεις προκειμένου να διαφυλάξουμε και να δυναμώσουμε το Δημόσιο και Δημοκρατικό Χαρακτήρα του Ελληνικού Πανεπιστημίου. Θεμελιώδες συστατικό του Πανεπιστημίου είναι η ελευθερία της έκφρασης και η στενή συνεργασία και ανταλλαγή ιδεών μεταξύ των μελών της Πανεπιστημιακής κοινότητας. Η πρόκληση της διεπιστημονικότητας αφορά τόσο τα προγράμματα σπουδών όσο και τον τρόπο που οργανώνεται η έρευνα εντός του πανεπιστημίου. Με τον τρόπο αυτό μπορούν να εξοικονομηθούν πόροι με την καλύτερη διαχείριση του επιστημονικού τεχνολογικού και μηχανολογικού εξοπλισμού των πανεπιστημίων.  Επιπλέον, θα πρέπει να ενισχύσουμε την βασική έρευνα η οποία μπορεί να έχει πολλαπλά οφέλη για τη χώρα μας και να δώσουμε έμφαση στη δημιουργία νέων εργαστηρίων και ερευνητικών ινστιτούτων, μέσα στα οποία θα συγκεντρωθούν οι κύριες ερευνητικές δραστηριότητες του Πανεπιστημίου. Φυσικά όλες αυτές οι προσπάθειες θα πρέπει να βασίζονται σε διαφανείς διαδικασίες που θα αφορούν τόσο τον τρόπο λήψης αποφάσεων σε διοικητικό επίπεδο όσο και στο παρεχόμενο εκπαιδευτικό και ερευνητικό έργο των τμημάτων και του Πανεπιστημίου συνολικά.

Η ομαλή λειτουργία ενός Πανεπιστημίου συνδέεται κύρια με το ανθρώπινο δυναμικό του στο οποίο περιλαμβάνονται όχι μόνον οι καθηγητές και οι διδάσκοντες, το τεχνικό και διοικητικό προσωπικό αλλά βεβαίως και οι φοιτητές και οι μεταπτυχιακοί σπουδαστές, τους οποίους καλείται να μορφώσει, εκπαιδεύσει και να ειδικεύσει. Ανάμεσα στους κύριους στόχους του πανεπιστημίου θα πρέπει να είναι η σωστή στελέχωση και η υψηλή αποδοτικότητα του ανθρώπινου δυναμικού, σε συνδυασμό με τις κατάλληλες συνθήκες εργασίας και διαβίωσης στις Πανεπιστημιακές εγκαταστάσεις.

Άλλωστε σε μια εποχή που το περιβάλλον αποτελεί μείζον πρόβλημα, θα πρέπει το Πανεπιστήμιο να αποτελέσει το παράδειγμα και να πρωτοπορήσει στέλνοντας σαφές μήνυμα προς την κοινωνία. Από την άλλη πλευρά επιβάλλεται να επανεξεταστεί και να τεθεί σε νέα βάση η χωροταξική τοποθέτηση των Πανεπιστημίων και η άμεση επέκταση και εξεύρεση νέων και κατάλληλων για την σημερινή εποχή χώρων και εγκαταστάσεων.

Η ταχύτατη αλλαγή που παρατηρείται στο επιστημονικό και πολιτιστικό περιβάλλον απαιτεί την ανανέωση των Προγραμμάτων Σπουδών των τμημάτων τα οποία θα πρέπει να συνδυάζουν την ευελιξία και λειτουργικότητα στις διαδικασίες της διδασκαλίας και την ενίσχυση των κονδυλίων που δαπανώνται προς την έρευνα. Την ίδια στιγμή είναι απαραίτητη η άμεση διαδικασία αξιολόγησης και ελέγχου όλων των λειτουργιών και δράσεων του πανεπιστημίου και ο συνεχής έλεγχος της ποιότητας. Τα βήματα αυτά θα βελτιώσουν σημαντικά το επίπεδο των παρεχόμενων σπουδών και απαιτούν την ευρύτερη συνεργασία όλων μας με συνέπεια, διεκδίκηση και όραμα. Τέλος, σημαντική προσπάθεια θα πρέπει να γίνει ώστε οι μέθοδοι διδασκαλίας και εκπαίδευσης να συνδυαστούν αρμονικά με την εισαγωγή και την αξιοποίηση των νέων ψηφιακών τεχνολογιών και την ενίσχυση της εξ’ αποστάσεως διδασκαλίας. Με τον τρόπο αυτό μπορούν να απλοποιηθούν πολλές διαδικασίες και ταυτόχρονα να στηριχθεί αποτελεσματικά το εκπαιδευτικό και ερευνητικό έργο των ιδρυμάτων.

Για να πετύχουν τα παραπάνω, ζητούμενα είναι η καλλιέργεια ερευνητικής κουλτούρας και η ουσιαστική συμμετοχή των φοιτητών και των μεταπτυχιακών φοιτητών στη διαδικασία της εκπαίδευσης και της δημιουργίας νέας γνώσης. Απαιτείται η αξιοποίηση και διαχείριση των πόρων και της περιουσίας των Πανεπιστημίων καθώς και η αναβάθμιση του ρόλου της Επιτροπής Κοινωνικής πολιτικής η οποία θα πρέπει να βοηθήσει τους φοιτητές ώστε να νοιώσουν το Πανεπιστήμιο κοντά τους και να γίνουν ενεργά μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας. Στο σημείο αυτό θα πρέπει να τονίσουμε την ανάγκη καθιέρωσης υποτροφιών προς τους μεταπτυχιακούς φοιτητές και του μεταδιδακτορικούς ερευνητές προκειμένου να προχωρούν απρόσκοπτα στην έρευνά τους. Το πανεπιστήμιο πρέπει να γίνει ένας ζωντανός πυρήνας γνώσης και δημιουργίας ώστε να συμβάλλει ουσιαστικά στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που φέρνει ο 21ος αιώνας.

Advertisements

Ο Ρόλος του ΑΠΘ στην Θεσσαλονίκη

“Ο Ρόλος του ΑΠΘ στην Θεσσαλονίκη”

Αναδημοσίευση από Εφημερίδα “Αγγελιοφόρος”, 14/02/2010.

Γράφει ο Στέργιος Λογοθετίδης, Καθηγητής του τμήματος Φυσικής της Σχολής Θετικών Επιστημών του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης.

Στο ξεκίνημα του 21ου αιώνα με τις ραγδαίες επιστημονικές και τεχνολογικές εξελίξεις, το Πανεπιστήμιο διαδραματίζει κυρίαρχο ρόλο στην εξέλιξη και την ευημερία κάθε κοινωνίας. Η έρευνα, η επιστήμη και η τεχνολογία, η ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης, η κουλτούρα και νοοτροπία που καλλιεργεί αποτελούν όχι μόνον την έκφραση και τον πλούτο του σύγχρονου Πανεπιστημίου, αλλά και τον μοχλό της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτιστικής ανάπτυξης κάθε τόπου.

Σε μια περίοδο, όπου το επιστημονικό και ερευνητικό επίπεδο των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανέρχεται με ταχύτατους ρυθμούς, οι συνθήκες στην Ελλάδα, και κυρίως η χρηματοδότηση της έρευνας και της παιδείας, βρίσκονται στο χειρότερο δυνατό σημείο. Το Πανεπιστήμιο μας βρίσκεται αντιμέτωπο με μια συστηματική δημόσια υπο-χρηματοδότηση, με την αμφισβήτηση της δημόσιας και δωρεάν εκπαίδευσης, με την συνεχή αδιαφορία των τοπικών αρχών και φορέων, και με το γεγονός ότι η ηγεσίες του ΑΠΘ τις τελευταίες δεκαετίες δεν κατάφεραν να κινητοποιήσουν τις δημιουργικές δυνάμεις της Πανεπιστημιακής κοινότητας, οδηγώντας το σε περιθωριοποίηση, αδιαφάνεια και μια ιδιότυπη εσωστρέφεια.

Όλα αυτά έχουν ως αποτέλεσμα να βιώνουμε την καθημερινή υποβάθμιση του μεγαλύτερου Ελληνικού Πανεπιστημίου, εξαιτίας της αδυναμίας αξιοποίησης ευκαιριών χωροταξικής ανάπτυξης, αποδιάρθρωσης των υπαρχουσών υποδομών, μηδαμινής δημιουργίας νέων εργαστηρίων – εγκαταστάσεων και σύγχρονου εξοπλισμού, υποβάθμισης της ποιότητας του εκπαιδευτικού και ερευνητικού έργου του και της ποιότητας της καθημερινής μας ζωής, έλλειψης στρατηγικής διάχυσης και μεταφοράς στην κοινωνία της παραγόμενης γνώσης.

Οι συνέπειες όλων αυτών είναι όχι μόνον ανυπολόγιστες για το μέλλον των περίπου 12000 νέων επιστημόνων (πτυχιούχων, μεταπτυχιακών και διδακτόρων), που ετήσια αποφοιτούν από το ΑΠΘ, αλλά και δραματικά αρνητικές για την ανάπτυξη και πρόοδο της τοπικής και ελληνικής κοινωνίας, που στερείται την απαιτούμενη εξειδικευμένη γνώση των χιλιάδων αποφοίτων του και προτάσεων που θα βελτίωναν την καθημερινή μας ζωή. Η αύξηση των ερευνητικών κονδυλίων που εισρέουν στο Α.Π.Θ. σε συνδυασμό με την καλύτερη διαχείριση τους είναι απαραίτητη προκειμένου να διευκολυνθούν οι μεταπτυχιακοί φοιτητές και μεταδιδακτορικοί ερευνητές να προχωρήσουν την έρευνά τους αλλά και η παραγόμενη γνώση μπορεί να συμβάλλει στην οικονομική και πνευματική αναβάθμιση της ευρύτερης περιοχής. Τέλος, σημαντική είναι η ανάπτυξη νέων δεσμών συνεργασίας με Πανεπιστήμια και Ερευνητικά Κέντρα του Εξωτερικού καθώς και η ενδυνάμωση των ήδη υπαρχόντων συνεργασιών.

Βασικό κριτήριο αξιολόγησης του κύρους και της λειτουργίας του Πανεπιστημίου είναι το επίπεδο πολιτισμού, που παράγει και προάγει, καθώς και η προσφορά και ο βαθμός αλληλεπίδρασής με την κοινωνία. Η δράση προς αυτή την κατεύθυνση θα πρέπει να περιλαμβάνει την ανάπτυξη και ενίσχυση οργανωμένων πολιτιστικών παρεμβάσεων, όπως π.χ. η Ορχήστρα και η Φοιτητική Εβδομάδα, για την ανάδειξη του Πανεπιστημίου ως χώρου δημιουργίας γνώσης και παραγωγής πολιτισμού αλλά και η σύνδεσή του με τους Διεθνείς  θεσμούς της Θεσσαλονίκη όπως το Φεστιβάλ Κινηματογράφου, η Φωτογραφική Biennale κ.α.

Η ανάδειξη της Θεσσαλονίκης, ως πόλου Επιστήμης – Έρευνας & Καινοτομίας και κέντρο Πολιτισμού και Τεχνών στην περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης δεν μπορεί να καθυστερήσει άλλο. Το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο έχει ένα πολύ σημαντικό ρόλο να παίξει σε αυτή την κατεύθυνση τόσο με τις υλικοτεχνικές υποδομές του όσο και με το τεράστιο ανθρώπινο δυναμικό του. Ο ρόλος που καλείται να παίξει το ΑΠΘ συνδέεται άμεσα με την διαμόρφωση και πρόοδο της κοινωνία του αύριο.

Το πανεπιστήμιο που θέλουμε

“Το πανεπιστήμιο που θέλουμε”

Αναδημοσίευση από Εφημερίδα ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, 14/02/2010

Γράφει ο Στέργιος Λογοθετίδης, Καθηγητής του τμήματος Φυσικής της Σχολής Θετικών Επιστημών του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης

Στο νέο παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον τίθεται μια σειρά ζητημάτων τα οποία, παρά τις παγκόσμιες διαστάσεις τους, φαίνεται πως απαιτούν τοπικές δράσεις και λύσεις. Στο πλαίσιο αυτό θα πρέπει να συζητηθεί και να κατανοηθεί το νέο πλαίσιο της λειτουργίας του πανεπιστημίου και οι ευκαιρίες που γεννώνται για την παραπέρα ανάπτυξη και συμμετοχή του στα κοινωνικά δρώμενα.

Η έρευνα, η επιστήμη και τεχνολογία, η ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης, η κουλτούρα και η νοοτροπία που καλλιεργεί αποτελούν όχι μόνον την έκφραση και τον πλούτο του σύγχρονου πανεπιστημίου, αλλά και τον μοχλό και το μέσο της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτιστικής ανάπτυξης και προόδου. Απέναντι στις προκλήσεις που φέρνει η νέα εποχή θα πρέπει να αναλάβουμε όλοι τις ευθύνες μας και να αναζητήσουμε τολμηρές λύσεις προκειμένου να διαφυλάξουμε και να δυναμώσουμε τον δημόσιο χαρακτήρα του ελληνικού πανεπιστημίου. Αποτελεί καθήκον μας άλλωστε απέναντι στους σημερινούς φοιτητές μας και αυριανούς πολίτες, που καλούμαστε να εκπαιδεύσουμε, αλλά και προσωπικό στοίχημα του καθένα από εμάς που έχουμε αφιερώσει μεγάλο κομμάτι της ζωής μας στην ακαδημαϊκή διδασκαλία και την έρευνα.

Θεμελιώδες συστατικό του πανεπιστημίου είναι η ελευθερία της έκφρασης και η στενή συνεργασία και ανταλλαγή ιδεών μεταξύ των μελών της πανεπιστημιακής κοινότητας. H άμεση αλληλεπίδραση μεταξύ των διδασκόντων και διδασκομένων στους τομείς της διδασκαλίας και της έρευνας και η ανάπτυξη του διεπιστημονικού διαλόγου μεταξύ των τμημάτων και σχολών, παίζουν τον κυρίαρχο ρόλο στην εκπαιδευτική και επιστημονική λειτουργία του πανεπιστημίου. Σε ένα τέτοιο πανεπιστήμιο οι πανεπιστημιακές αρχές οφείλουν όχι μόνο να εγγυώνται και να διασφαλίζουν την ακαδημαϊκή ελευθερία και ισοτιμία σε όλα τα επίπεδα και για όλα τα μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας, αλλά και να τη συνδέουν και να φέρνουν τις προσπάθειες και τα αποτελέσματά της με τον πιο κατάλληλο και αποδοτικό τρόπο στην κοινωνία. Κάθε τέτοια προσπάθεια θα πρέπει να βασίζεται σε διαφανείς διαδικασίες που θα αφορούν τόσο τον τρόπο λήψης αποφάσεων σε διοικητικό επίπεδο όσο και στο παρεχόμενο εκπαιδευτικό και ερευνητικό έργο των τμημάτων και του πανεπιστημίου συνολικά. Τα τελευταία χρόνια ήρθαν στο φως της δημοσιότητας διάφορες παρατυπίες που σημειώθηκαν σε πανεπιστημιακά ιδρύματα, με αποτέλεσμα την απαξίωση του πανεπιστημίου και του ακαδημαϊκού δασκάλου στη συνείδηση του κόσμου. Τα παραπάνω έρχονται να συμβάλουν ακόμα περισσότερο στη δημιουργία ενός κλίματος εσωστρέφειας σε μια περίοδο που το πανεπιστήμιο θα έπρεπε να πρωτοπορεί και να καθοδηγεί την κοινωνία μας.

Η ομαλή λειτουργία ενός πανεπιστημίου συνδέεται κύρια με το ανθρώπινο δυναμικό του, στο οποίο περιλαμβάνονται όχι μόνον οι καθηγητές και οι διδάσκοντες, το τεχνικό και διοικητικό προσωπικό, αλλά βεβαίως και οι φοιτητές και οι μεταπτυχιακοί σπουδαστές, τους οποίους καλείται να μορφώσει, να εκπαιδεύσει και να ειδικεύσει. Ανάμεσα στους κύριους στόχους του πανεπιστημίου θα πρέπει να είναι η σωστή στελέχωση και η υψηλή αποδοτικότητα του ανθρώπινου δυναμικού, σε συνδυασμό με τις κατάλληλες συνθήκες εργασίας και διαβίωσης στις πανεπιστημιακές εγκαταστάσεις. Το τελευταίο επιβάλλει να επανεξεταστεί και να τεθεί σε νέα βάση η χωροταξική τοποθέτηση των πανεπιστημίων και η άμεση επέκταση και εξεύρεση νέων και κατάλληλων για τη σημερινή εποχή χώρων και εγκαταστάσεων. Από την άλλη μεριά, με βάση το νέο επιστημονικό-τεχνολογικό και πολιτιστικό περιβάλλον απαιτείται: α) η ανανέωση των προγραμμάτων σπουδών των τμημάτων, τα οποία θα πρέπει να συνδυάζουν την ευελιξία και λειτουργικότητα στις διαδικασίες της διδασκαλίας, β) η ενίσχυση της έρευνας και η δημιουργία νέων εργαστηρίων και ερευνητικών ινστιτούτων, μέσα στα οποία θα συγκεντρωθούν οι κύριες ερευνητικές δραστηριότητες του πανεπιστημίου, και γ) η άμεση διαδικασία αξιολόγησης και ελέγχου όλων των λειτουργιών και δράσεών του. Τα βήματα αυτά θα βελτιώσουν σημαντικά το επίπεδο και την ποιότητα των παρεχόμενων σπουδών. Τέλος, σημαντική προσπάθεια θα πρέπει να γίνει ώστε οι μέθοδοι διδασκαλίας και εκπαίδευσης να συνδυαστούν αρμονικά με την εισαγωγή και την αξιοποίηση των νέων ψηφιακών τεχνολογιών και την ενίσχυση της εξ αποστάσεως διδασκαλίας.

Οι άξονες στους οποίους στηρίζονται τα παραπάνω είναι η καλλιέργεια ερευνητικής κουλτούρας και η ουσιαστική συμμετοχή των φοιτητών και των μεταπτυχιακών φοιτητών στη διαδικασία εκπαίδευσης και δημιουργίας γνώσης. Επιπλέον, απαιτείται η αξιοποίηση και διαχείριση των πόρων και της περιουσίας των πανεπιστημίων, καθώς και η καθιέρωση συστήματος υποτροφιών που θα επιτρέπει στους φοιτητές, τους μεταπτυχιακούς φοιτητές και του μεταδιδακτορικούς ερευνητές να προχωρούν απρόσκοπτα στην έρευνά τους. Προς την κατεύθυνση αυτή θα πρέπει να αναβαθμιστεί ο ρόλος που παίζουν οι επιτροπές κοινωνικής πολιτικής των πανεπιστημίων, καθώς ζητούμενο είναι να νιώσουν οι ίδιοι οι φοιτητές ενεργά και δημιουργικά μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας. Το πανεπιστήμιο πρέπει να γίνει ένας ζωντανός πυρήνας γνώσης και δημιουργίας και με τον τρόπο αυτό να συμβάλει ουσιαστικά στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που φέρνει ο 21ός αιώνας.

Τέλος, ουσιαστική προϋπόθεση για την ανάπτυξη των πανεπιστημίων είναι η ενίσχυση των διαπανεπιστημιακών σχέσεων και συνεργασιών με εκπαιδευτικό, επιστημονικό και ερευνητικό περιεχόμενο, σε εθνική, ευρωπαϊκή και διεθνή κλίμακα. Στόχος μας θα πρέπει να είναι τα πανεπιστήμια να αναλάβουν ηγετικό ρόλο στην οργάνωση δικτύων με πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα του εξωτερικού, κάνοντας χρήση της εμπειρίας που αποκτήθηκε τα προηγούμενα χρόνια. Η ανάπτυξη της κινητικότητας των διδασκόντων, των ερευνητών και των φοιτητών είναι το πρώτο βήμα προς την εδραίωση ενός πανεπιστημίου με διεθνές κύρος, το οποίο θα προσελκύει ερευνητές και δασκάλους αναγνωρισμένης επιστημονικής καλίμπρας. Επιπλέον, θα πρέπει να παρακινήσουμε τις σχολές και τα τμήματα που δεν έχουν τη σχετική εμπειρία να ξεκινήσουν τέτοιες προσπάθειες. Το πανεπιστήμιο οφείλει να τους βοηθήσει και να τους δώσει κίνητρα προς αυτή την κατεύθυνση.

Η παραδοσιακή σχέση του πανεπιστημίου με την κοινωνία κάλυπτε την ανάγκη εκπαίδευσης και κατάρτισης που θα εξασφάλιζε τη μελλοντική δημιουργία επαγγελματιών σε διάφορους κλάδους της κοινωνικής ζωής και της οικονομίας. Ωστόσο το μοντέλο αυτό φαίνεται πως αλλάζει, καθώς αυξάνεται ο αριθμός των πολιτών που αποφασίζουν να ανακατευθύνουν τις καριέρες τους ως ενήλικες. Η διά βίου μάθηση έχει πλέον καθιερωθεί και στη χώρα μας, ενώ παράλληλα αυξάνεται ο αριθμός εκείνων που θα ήθελαν να την ακολουθήσουν. Έτσι, τα πανεπιστήμια θα πρέπει, στο πλαίσιο του νέου τους ρόλου, να αναζητήσουν την επαφή με άλλους κοινωνικούς φορείς και θεσμούς, σε μια περίοδο που η διαδικασία δημιουργίας της γνώσης αλλάζει και η ταχύτητα παραγωγής της πολλαπλασιάζεται, γεγονός που δημιουργεί προβλήματα στον τρόπο μετάδοσης και αφομοίωσης της νέας γνώσης από τους πολίτες της.

Το πανεπιστήμιο του μέλλοντος θα είναι περισσότερο περιεκτικό ως προς τις κοινωνικές ομάδες, θεμελιωδώς διεπιστημονικό και διατμηματικό ως προς την οργάνωση της έρευνας και της διδασκαλίας, αποτελεσματικό στον τρόπο οργάνωσης όλων των λειτουργιών και υπηρεσιών του και ικανό ώστε να είναι σε θέση να δημιουργεί τα αυριανά στελέχη και να αξιοποιήσει τους πόρους και τα αποτελέσματά του. Τα παραπάνω θα βελτιώσουν όχι μόνο την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών, το επίπεδο εκπαίδευσης και φοίτησης των φοιτητών και των νέων ερευνητών του, αλλά θα ζωντανέψουν και θα δώσουν μια ελπίδα στην πόλη μας και την περιοχή στην οποία ζούμε.